Schaduwwerkdagboek om te printen

De schaduw verwijst naar delen van jezelf die je niet als de jouwe erkent of hebt verdrongen, een begrip uit de analytische psychologie van Carl Jung (Jung, 'Aion', 1951). Verschillende klinische stromingen overlappen met schaduwwerk: schematherapie (Young, Klosko, Weishaar, 2003, 'Schema Therapy', Guilford) richt zich op vroege disfunctionele schema's; Internal Family Systems (Richard Schwartz) werkt met verbannen delen. De opzet van het dagboek brengt dit in de praktijk door triggers en integratie in kaart te brengen.

Sterke reacties die niet in verhouding staan tot de situatie wijzen vaak op schaduwmateriaal: de trigger activeert een deel van jezelf dat je verstoten hebt. Het onderdeel van drie regels vraagt je de trigger ongefilterd te beschrijven. Becks CGT (Beck, 'Cognitive Therapy and the Emotional Disorders', 1976) en schematherapie zien buitensporige reacties allebei als diagnostisch, omdat ze onderliggende schema's blootleggen die het bewuste denken niet opmerkt.

Een kernovertuiging is een fundamentele uitspraak over jezelf, anderen of de wereld, vaak gevormd in de kindertijd en werkzaam buiten je bewustzijn. Het cognitieve model van Beck en de schematherapie van Young (Young, Klosko, Weishaar, 2003, 'Schema Therapy', Guilford) zien kernovertuigingen allebei als de diepere laag onder gedachten in een bepaalde situatie. Twee regels dwingen je kort te zijn: schrijf de overtuiging in haar rauwe vorm op, 'ik ben niet genoeg', niet in een afgezwakte versie.

Als je de overtuiging terugvoert naar het moment waarop ze ontstond, kun je haar beter loskoppelen van de huidige werkelijkheid. Schematherapie (Young, Klosko, Weishaar, 2003) gebruikt imaginatie om bij de herinneringen te komen waarin schema's zijn ontstaan. Twee regels geven ruimte voor één herinnering of periode die het verklaart: de situatie waarin je de overtuiging leerde. Weten dat de overtuiging aangeleerd is en geen feit, is de eerste stap om haar opnieuw te wegen.

Integratie betekent het verstoten deel erkennen en aanvaarden in plaats van het te onderdrukken of op anderen te projecteren. Jung zag dit als werken aan heelheid. IFS (Richard Schwartz) benadert het als het opbouwen van een relatie met verbannen delen. Drie regels om op te schrijven hoe je dit deel van jezelf zou verwelkomen in plaats van afwijzen: welke behoefte het droeg, welke bescherming het bood.

Nee. Een positieve herformulering vervangt een negatieve interpretatie; een schaduwherformulering zoekt de beschermende functie of verborgen kracht die een schaduwkenmerk had. Zowel de jungiaanse traditie als de schematherapie ziet schaduwen als dragers van afgewezen hulpbronnen. Twee regels: schrijf op welke waarde het verstoten deel bewaakte — grenzen, ambitie, kwetsbaarheid — in plaats van te doen alsof de wond er nooit was.

Met zorg, en niet bij trauma. Schaduwmateriaal is per definitie moeilijk; gestructureerd schrijven kan helpen bij lichter werk, maar materiaal op traumaniveau — misbruik, verwaarlozing, ernstige hechtingswonden — vraagt om professionele begeleiding. Briere en Scott ('Principles of Trauma Therapy', SAGE, 2014) en de literatuur over traumasensitieve zorg raden voor dit soort materiaal begeleid werk aan. Raadpleeg een erkende professional in de geestelijke gezondheidszorg als het materiaal je uit balans brengt.

Eén à twee keer per week, niet dagelijks. De zeven gestructureerde onderdelen nodigen uit tot diepgang, en dagelijks diep werk brengt het risico mee dat je door emoties overspoeld raakt. Protocollen in de schematherapie spreiden imaginatie- en stoelwerk meestal over wekelijkse sessies gedurende maanden. Reken op maandenlang werk aan dezelfde terugkerende schaduwthema's. Zowel Jungs individuatie als de verandering van schema's in de schematherapie wordt gezien als werk voor de lange termijn, niet als een snelle oplossing.